Woyzeck heeft het slecht

ci-woyDuits was nooit mijn ding. Ik kom graag in Duitsland, maar mijn steenkolen Duits wil je niet horen. Omdat ik redelijk dicht bij de grens woon kan ik de taal echter best goed verstaan. Zodoende leek het me geen probleem om de Wernor Herzogs klassieker Woyzeck (1979) zonder ondertiteling te kijken…

Sterker nog, het leek me geweldig om voor de authentieke ervaring te gaan. Je weet van te voren dat een film met Klaus Kinski in de hoofdrol een spektakel zal zijn, alleen kan je nooit echt weten op welke manier. Dus ging ik er op de filmavond eens goed voor zitten en dompelde ik me helemaal onder in een film die wel heel erg apart is. Het woordenboek ver buiten bereik.

Woyzeck was schijnbaar direct opgenomen na de shoot van Nosferatu the Vampyre (1979). Dit is een belangrijk detail, want hoofdrolspeler Kinski lijkt er zichtbaar doorheen te zitten. Hij speelt hier de armoedige soldaat Franz Woyzeck, die mentaal aan stukken wordt gescheurd. Kinski heeft niet alleen de kop voor zo’n rol, maar dankzij de omstandigheden ook de uitstraling.

Franz Woyzeck is op oude leeftijd een laaggeplaatste soldaat in een leger dat verder niks te doen heeft. Hij is gestationeerd in een idyllisch stadje, waar hij een kind heeft gevaderd bij de alleenstaande Marie (Eva Mattes). Om wat extra geld te verdienen voor zijn illegitieme familie doet hij klusjes voor zijn commandant en laat hij op zich experimenteren door de lokale dokter.

Deze dokter lijkt er een pervers plezier uit te halen om Woyzeck voor lul te zetten. De simpele soldaat is echter niet bij machte om zijn leven een positievere wending te geven, waardoor hij beetje bij beetje waanzinnig wordt. Als er dan ook nog een kaper op de kust is voor zijn Marie zijn de rapen echt gaar. Maar hij blijft een zwakkeling tot het einde, waardoor zijn ondergang iets zieligs heeft.

Door de film zonder ondertiteling te kijken merkte ik op dat ik veel intenser op aan het letten was dan normaal. Dat moet natuurlijk ook wel, want wie niet zijn best doet om de gesprekken bij te houden mist al snel kleurrijke details. Mijn leraar Duits die me op de middelbare school al snel had afgeschreven zou in ieder geval raar opkijken als ie wist dat ik later naar dit soort films keek.

Niet alleen het taalgebruik viel op. Ik was ook zeer te spreken over de totaal mondaine setting. De film speelt af in de negentiende eeuw, waardoor het stadje gevrijwaard was van verkeer en andere moderne afleidingen. Je ogen krijgen hierdoor alle gelegenheid om de architectuur van het plaatsje te bewonderen, waardoor de leegheid van de straten een attractie op zich was.

Dit wordt verder versterkt door fraaie cinematografie. Het plaatsje, de inwoners en de omgeving worden allemaal op karakteristieke wijze weergegeven. Een hoogtepunt is een scene waarin Woyzeck manisch door een veld met dichte bloemen rent. Dit ziet er haast schilderij-achtig uit en de makers van de film verdienen de nodige complimenten voor het tot leven brengen van de film.

Ook de soundtrack is opmerkelijk, die eigenlijk net zo ongebruikelijk is als de rest van de film. Het themalied heeft iets pijnlijks, alsof de muzikanten niet op elkaar ingespeeld zijn. Als ik niet beter wist zou ik denken dat Herzog dit viertal, dat ook in de film opduikt, op locatie heeft gevonden en ze zo goed vond dat ie ze meteen aan het filmproject koppelde.

Met een speelduur van slechts 82 minuten krijg je maar een korte blik in het pijnlijke leven van Franz Woyzeck, maar dat is meer dan genoeg. Zodra de film opent met zijn pijnlijke kop weet je niet alleen dat Klaus Kinski echt aan het afzien was, maar ook waar het verhaal naartoe gaat. Maar het voorspelbare verloop van de film is zeker geen probleem. Woyzeck is een armoedig schepsel dat was geboren met de verkeerde kaarten in de hand en zijn manier van leven fascineert van begin tot eind.

En op typerende wijze houdt de film erg abrupt op. Zo van, dat is inderdaad zojuist gebeurd, ga nou maar iets anders doen. We zagen het eerder al in Aguirre – The Wrath of God (1972) en Herzog vond ook hier geen subtiele manier om het verhaal af te sluiten. Maar dat is ergens toepasselijk, want er is sowieso niks subtiels aan de film. Ik vind het in ieder geval een aanrader, zeker als je niet vies bent om ook hele aparte films te kijken, in het Duits.

[Woyzeck]

Een reactie plaatsen

Opgeslagen onder Cinematiek!

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s